Blockchain: hype of de toekomst?

7 november 2018

Blockchain. Het is een term die steeds vaker voorbij komt en waar je wellicht ook weleens van hebt gehoord. Het nieuwe buzzwoord in onze hedendaagse digitale wereld. Het is een technologie die in de afgelopen jaren zich razendsnel ontwikkelt. Deskundigen beschrijven het als de grootste digitale ontwikkeling sinds het internet. Maar wat houdt deze nieuwe technologie eigenlijk in en hoe zouden organisaties hier gebruik van kunnen maken? In dit artikel lees je hier meer over.

Wat is blockchain?

Blockchain is een relatief nieuwe technologie dat in 2008 voor het eerst vormgegeven is. Maar wat is blockchain nu eigenlijk? Zoals met veel innovatieve technologieën is het soms best lastig uitleggen wat de techniek precies inhoudt. Maar gelukkig hoef je niet altijd precies te weten hoe iets werkt om er het nut van in te zien. De meeste mensen kunnen ook niet uitleggen hoe het internet precies werkt, maar wij kunnen er (bijna) allemaal wel mee werken.

Blockchain is eigenlijk niet meer als een automatiseringstechnologie die in het verlengde ligt van veel andere automatiseringstechnologieën, zoals mainframes, serverclients en peer-to-peer. Deze technologieën zijn in verschillende perioden ontwikkeld en bedoeld voor verschillende soorten hardware en applicaties. Bij veel bedrijven en instanties zijn ze overigens nog steeds in gebruik. Overheidsinstanties en grote banken maken bijvoorbeeld nog altijd gebruik van mainframes en de bijbehorende programmeercode uit de jaren zeventig. Blockchain is de nieuwkomer in dit gedifferentieerde IT-landschap. Maar waardoor onderscheidt blockchain zich dan van al die andere automatiseringstechnologieën?

Om die vraag te beantwoorden gaan wij eerst een klein stukje terug in de geschiedenis. De eerste blockchain toepassing was de ontwikkeling van de digitale valuta Bitcoin in 2009. Met Bitcoin werd het overmaken van geld naar andere landen net zo makkelijk en goedkoop als het sturen van een e-mail naar het buitenland. Bitcoin is een voorbeeld van een openbare blockchain. Sindsdien zijn er nog een reeks aan andere digitale valuta's ontwikkeld, zoals bijvoorbeeld Ripple, Monero en Litecoin. In 2015 kwam er een tweede generatie blockchains op de markt, met Ethereum als belangrijkste speler. De technologie bood nu uitgebreidere functionaliteit (het vastleggen van ‘slimme contracten’), die van belang was voor diverse andere sectoren dan het bankwezen, en stimuleerde de ontwikkeling van een groot aantal nieuwe blockchaintoepassingen voor bedrijven en overheden.

Blockchain is het beste te omschrijven als een online register van transacties, dat alle deelnemers aan de blockchain kunnen bekijken. Die transacties kunnen betrekking hebben op allerlei fysieke en virtuele goederen en diensten. Transacties worden vastgelegd in een gezamenlijk grootboek.

Bij banktransacties wordt het grootboek door de bank beheerd. Bij blockchain wordt het grootboek door alle deelnemers gezamenlijk beheerd en is het voor alle deelnemers inzichtelijk: het registreren van de transacties gebeurt niet op één centrale plek, maar op een netwerk van computers. Doordat alle informatie over een netwerk van computers gedeeld wordt, bestaat er dus geen centrale autoriteit. Het resultaat hiervan is dat alle computers in het netwerk “éénzelfde bron van waarheid” delen. Deze waarheid wordt continu, in real time, aangepast op de computers van alle leden van het netwerk.

Om zeker te weten dat alleen geldige transacties worden opgenomen in het gezamenlijk grootboek, lossen alle aangesloten computers voor nieuwe transacties met elkaar een cryptografische puzzel op. Als de puzzel klopt, worden transacties betrouwbaar geacht en worden de transacties bijgeschreven in het gezamenlijke grootboek. Een derde, controlerende partij zoals een bank is daarbij niet meer nodig. Iedere transactie wordt door het netwerk van computers gecontroleerd. Daardoor wordt misbruik onmogelijk. En alle deelnemers beschikken over een kopie van het gezamenlijke grootboek.

Samengevat, blockchain levert dus een gedistribueerde online database met gestempelde transacties van en voor alle deelnemers. Dat betekent ook dat transacties niet kunnen worden gewijzigd. De blockchain is ook niet zomaar aan te passen als bij een normale database, omdat er geen ‘single point of failure’ is. Alle deelnemers aan de blockchain hebben een kopie van alle transacties. Zo ontstaat één waarheid voor iedereen en is het ook praktisch onmogelijk om te frauderen.

Waarom blockchain?

In een blockchain hoeft men gegevens maar één keer aan te leveren. Eenmaal vastgelegd kunnen de gegevens niet zonder toestemming van de eigenaar worden gewijzigd. Door het hanteren van een blockchain kunnen gegevens gedeeld worden met partijen die daar inzage in willen hebben. Men kan zelf bepalen wie wanneer toegang krijgt tot de gegevens die nodig zijn voor de specifieke vraag. Dit zorgt voor een verlichting van administratieve lasten. Daarnaast is het gebruik van blockchain minder fraudegevoelig, omdat alle betrokken partijen de beschikking hebben over dezelfde gegevens en deze in de blockchain kunnen controleren.

Een ander groot voordeel van blockchain is dat het een netwerk is dat toelaat om op een veilige manier transacties uit te voeren, zonder tussenkomst van een derde partij. Bij transacties als bijvoorbeeld geld overmaken komt nu meestal een tussenpersoon kijken, in dit geval de bank, omdat beide partijen dan zeker weten dat de transactie eerlijk verloopt. Blockchain maakt die schakel overbodig doordat de technologie dat onderlinge vertrouwen automatiseert via allerlei algoritmes. Met andere woorden, de controlerende functie van een tussenpartij wordt overgenomen door de schakels in een blockchain.

Samengevat, biedt blockchain de volgende voordelen, het is namelijk:

  • snel, want blockchain biedt hoge transactiesnelheden;
  • kostenefficiënt, want blockchain leidt tot lagere transactiekosten;
  • veilig, want alle gegevens worden individueel gecodeerd;
  • onveranderlijk, want alle gevalideerde gegevens zijn onomkeerbaar;
  • transparant, want het grootboek is toegankelijk voor alle deelnemers; en
  • controleerbaar, want de datum en tijd van de transacties worden geregistreerd

 

De financiële wereld investeert momenteel vele miljoenen in het onderzoeken van de mogelijkheden van blockchain. En als het met het betalingsverkeer kan, kunnen ook allerlei andere vormen van transacties via deze technologie verlopen. Want als je doorredeneert, kun je bepaalde tussenpersonen in processen (bijvoorbeeld notarissen, administrateurs, accountants etc.) er tussenuit halen. De voordelen van blockchain komen vooral tot hun recht in sectoren waar transacties meerdere malen gecontroleerd en geverifieerd moeten worden. De publieke sector behoort zonder twijfel tot één van die sectoren

Europese ontwikkelingen

Verschillende overheidsdiensten en overheidsbedrijven wereldwijd maken al gebruik van blockchaintechnologie. Zo kunnen burgers in Estland dankzij de technologie en een smartcard gebruik maken van meer dan duizend verschillende overheidsdiensten. Zij kunnen op een snellere en veiligere manier dan voorheen hun belastingaangifte doen, hun stem uitbrengen bij verkiezingen of hun medisch dossier opvragen. En in België kunnen burgers ook middels blockchaintechnologie en een elektronische identiteitskaart persoonlijke dossiers opvragen en hun belastingaangifte invullen.

In Zweden loopt momenteel een proefproject om vastgoedtransacties op een blockchain te plaatsen. Zodra een koper en een verkoper een overeenkomst sluiten wordt deze geregistreerd op die blockchain. Op deze manier kunnen alle partijen die betrokken zijn bij de transactie (overheid, banken, makelaars, kopers en verkopers) de voortgang van de transactie nagaan.

Daarnaast heeft de centrale bank van Zweden onlangs plannen aangekondigd om volgend jaar een proefprogramma op te starten voor een digitale versie van de Zweedse kroon. Zweden loopt hiermee voorop in het realiseren van een contantloze samenleving en met het proefprogramma bereidt de centrale bank zich voor om de digitale valuta, de e-krona genaamd, binnen enkele jaren te lanceren. Mocht de proef goed verlopen, hoopt de centrale bank de e-krona voor 2021 te lanceren.

Ontwikkelingen in Nederland

Ook Nederlandse ministeries en gemeenten doen volop onderzoek naar de mogelijkheden van blockchain. Meer dan veertien gemeenten hebben inmiddels een pilot afgerond, waaronder de gemeenten Den Haag, Groningen, Arnhem, Eindhoven, Amsterdam, Utrecht, Schiedam en Zuidhorn. Daarnaast hebben onder andere de ministeries van Financiën, Infrastructuur en Waterstaat, Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en Justitie en Veiligheid een pilot gedaan. Voorbeelden van deze pilots zijn: het uitgeven van een persoonsgebonden budget (PGB), het afvalproces, de registratie van kavels, het aanvragen van een rolstoel, het aanvragen van een subsidie en het heffen van logiesbelasting. Uit de diverse pilots blijkt dat er belangrijke voordelen bestaan ten aanzien van: lagere kosten, snellere processen, verlaging van de werkdruk en het voorkomen van fraudemogelijkheden. In Zuidhorn zijn ze inmiddels zover dat de uitgifte van het Kindpakket volledig op basis van de blockchain gebeurt en in Groningen werkt de Stadjerspas volledig op basis van blockchaintechnologie.

De Stadjerspas is een pas waarmee mensen met een laag inkomen gebruik kunnen maken van allerlei voorzieningen. Denk bijvoorbeeld aan het lidmaatschap van een sportvereniging, museumbezoek of het lidmaatschap van de bibliotheek. De Stadjerspas is een digitale dienst, waarbij de administratie via blockchaintechnologie verloopt. Alle gebruikers hebben een eigen account, waarin staat geregistreerd van welke mogelijkheden zij gebruik kunnen maken en wat hun saldo is. Blockchain maakt dat veilig. Persoonsgegevens worden opgehaald via de bronsystemen van de gemeente. Met de pas kunnen houders bijvoorbeeld naar een zwembad of museum. Bij de kassa wordt de pas gescand, de mensen mogen “gratis” naar binnen en de kosten worden automatisch betaald door de gemeente aan het zwembad of museum. Dat kan door de onderliggende blockchaintechnologie.

Een ander voorbeeld van een toepassing van blockchaintechnologie is de proef met de ‘blockchain-bus’ in Gouda. Softwareontwikkelaar VMC.ai en vervoersbedrijf Arriva zijn met een proef gestart door een nieuwe manier van betalen in het openbaar vervoer te introduceren. Het betaalsysteem maakt gebruik van blockchain. Al jaren wordt geëxperimenteerd met opvolgers van de ov-chipkaart, de huidige betaalvorm in het openbaar vervoer. Het ligt voor de hand om in de toekomst te betalen met een smartphone, bankpas of QR- of barcode. Tot nu toe lukte het echter niet om een goed alternatief van de grond te krijgen. In juni stopte TransLink Systems, het bedrijf achter de ov-chipkaart, na een jaar een proef met de OV-Chip Mobiel. De techniek schoot te kort voor landelijke invoering aangezien gebruikers drie verschillende apps nodig hadden op hun telefoon.

Reizigers betalen bij de proef in Gouda met een virtuele munt, een VAI-token, die ze kopen via hun mobiele telefoon. De tokens zijn gemakkelijk over te maken naar anderen. De reiziger scant bij het betreden en verlaten van de bus een QR-code door middel van de telefoon bij een terminal. Een groot voordeel van hiervan is dat de privacy van reizigers beter wordt gewaarborgd. De schakel tussen gebruiker en aanbieder, vaak de partij die data opslaat, verdwijnt. Nu worden reisgegevens centraal geregistreerd door TransLink, met blockchain gebeurt dat decentraal in de keten. Hierdoor is frauderen met data onmogelijk en heeft het systeem bovendien veel minder data nodig dan voorheen: adres- of bankgegevens heeft het systeem niet nodig, alleen ‘kale’ reisgegevens.

Toepassingen in de publieke sector

Vandaag de dag staan overheden zwaar onder druk om kostenefficiënter te werken. Er wordt verwacht dat met minder middelen een even goede of zelfs betere dienstverlening wordt geboden aan burgers en bedrijven. Blockchain kan de klassieke registratie- en controletaak van de overheid verlichten en ruimte creëren voor andere taken en functies. Vier domeinen van de publieke sector waar blockchaintechnologie zou kunnen worden toegepast, zijn op het gebied van:

  • Registratie van eigendommen: blockchain is nuttig bij het beheer van kadasters en het registreren van eigendomstitels en elke soort van onroerend goed in eigendom.
  • Overdracht van activa: blockchain kan instaan voor de uitwisseling van geld, aandelen en obligaties tussen personen of organisaties.
  • Verificatie van gegevens: blockchain kan bewijzen dat een gebeurtenis heeft plaatsgevonden of een persoon bijvoorbeeld het juiste diploma heeft.
  • Het toekennen van identiteiten: blockchain kan e-identiteiten toekennen aan burgers en hen op een veilige en betrouwbare manier laten stemmen.

Blockchain kan gebruikt worden ter ondersteuning van een herontwerp van administratieve processen, waardoor de overheid of andere tussenpersonen zich meer kunnen focussen op hun waarde-creërende rol. Het toepassen van blockchaintechnologie staat garant voor een veilige, efficiënte en innovatieve toepassing voor transacties binnen de overheid.

Conclusie

Blockchain is een relatief nieuwe technologie, welke nog in zijn kinderschoenen staat en momenteel nog volop in ontwikkeling is. Blockchain biedt enorme mogelijkheden, zo kan blockchain bijvoorbeeld de ruggengraat vormen van een geautomatiseerd boekhoudproces, of hoe intellectuele eigendom in een copyright-ketting versleuteld kan worden. De mogelijkheden lijken oneindig. Deskundigen zeggen dat blockchain hoogstwaarschijnlijk één van de belangrijkste technologieën van de nabije toekomst is. Hoe groot de impact precies zal zijn, zullen we in de komende jaren ervaren.

Bronnen

Meer weten?

Wilt u meer weten over dit onderwerp? Neem dan gerust contact met mij op via m.khelfi@vbprofs.nl.

 undefined

Over de auteur

Mohamed Khelfi werkt sinds 2012 als interim professional bij Vanberkel Professionals en voert diverse assurance- en aan assurance verwante opdrachten uit. Mohamed is een gespecialiseerd professional op het gebied van auditing, subsidieverantwoordingen, rechtmatigheid en compliance.

Delen