Blog Sander de Boer

15 december 2021

Sander de Boer, Interim Professional bij Vanberkel Professionals, neemt je mee in een hele belangrijke, maar vaak vergeten factor voor zakelijk succes: je emotionele intelligentie, ook wel het EQ genoemd.

De invloed van EQ op je professionele succes – je persoonlijke competentie

"Je hebt weleens van die boeken in je kast staan, waarvan je iedere keer als je deze ziet staan denkt: 'die moet ik nog eens lezen'. Ik heb zo'n boek over emotionele intelligentie en ik vond dat ik daar maar eens een projectje van moest maken omdat je volgens mij in het (werkzame) leven veel kunt hebben aan een goed emotionele ontwikkelde intelligentie. Reden voor mij om een blog over dit onderwerp te schrijven. In eerste instantie kan het een beetje zweverig overkomen, vooral omdat het veel over 'emotie' gaat, maar per slot van rekening zijn we allemaal mens en laten we onze emoties niet thuis als we aan het werk gaan.
Er zijn vier algemene EQ-vaardigheden verdeeld in twee dimensies (zie figuur 1).
Deze komen aan bod in een tweeluik: deze week neem ik de persoonlijke competentie onder de loep en volgende week is de sociale competentie aan de beurt.
1: de vier EQ-vaardigheden Inleiding Emotionele intelligentie (uitgedrukt in het Emotie Quotiënt, EQ) is het vermogen om emoties in jezelf en anderen te herkennen en te doorgronden én het vermogen dit bewustzijn te gebruiken om het eigen gedrag en relaties in goede banen te leiden (Bradberry & Greaves, 2011).

De 'ontdekking' van het EQ was een ontbrekende schakel in het verklaren van succes omdat bleek dat IQ alleen niet het hele verhaal vertelde: mensen met een gemiddeld IQ presteren regelmatig beter dan mensen met een zeer hoog
IQ. De invloed van emotionele intelligentie op je professionele succes is, kortgezegd, heel groot! Het is de basis voor diverse belangrijke vaardigheden want het is van invloed op vrijwel alles wat je zegt en doet. Het is daarnaast een belangrijke voorspeller van prestaties op de werkvloer en een sterke drijfveer voor leiderschap en persoonlijke prestaties. Hét voordeel van EQ: anders dan cognitieve intelligentie (IQ) is dat EQ wél flexibel en kan worden aangeleerd en verder kan worden ontwikkeld.
Werk staat enerzijds in het teken van de (harde
vak)inhoud, het werk plannen én managen. Anderzijds staat dit in het teken van de softe kant: het managen van de relaties met anderen maar ook de relatie met jezelf en de emoties die hiermee gepaard gaan. De dagelijkse uitdaging om effectief met emoties om te gaan is een belangrijk onderdeel van het menselijke 'zijn'. Onze hersenen zijn zo geconstrueerd dat emoties altijd als eerste de overhand krijgen. Alle prikkels die je hersenen binnenkomen gaan eerst via het limbisch systeem (waar de emoties ontstaan) naar de frontale kwab, waar het rationeel, logisch denken plaatsvindt. Hierdoor kan het verstandelijke gebied van je hersenen de emotie die wordt gevoeld niet stoppen. De twee gebieden beïnvloeden elkaar en communiceren met elkaar. Deze communicatie is de fysieke bron van emotionele intelligentie.

De vier EQ vaardigheden
Emoties kunnen je helpen, maar kunnen ook in je nadeel werken. Het goede nieuws is dat je vaardigheden om je EQ te verbeteren (en daarmee beter je emoties te beheersen) kunt aanleren. Zoals hierboven beschreven zijn er vier EQ-vaardigheden die onderverdeeld worden in twee dimensies: zelfbewustzijn en zelfmanagement (dimensie persoonlijke competentie) en sociaal bewustzijn en relatiemanagement (dimensie sociale competentie). Deze vaardigheden bouwen op elkaar voort en beïnvloeden elkaar. Hieronder worden deze vaardigheden afzonderlijk uiteengezet, samen met een beschrijving hoe je dit in de praktijk kunt tegenkomen én strategieën om deze vaardigheden te verbeteren. Hiermee is meteen ook (met een knipoog) het bruggetje naar ons (financiële) werkveld gemaakt. Emotionele intelligentie is eigenlijk een intern beheersingssysteem voor je emoties; privé en in een zakelijke context, waarbij je intern in dit geval heel letterlijk moet nemen.

Eerste dimensie: persoonlijke competentie Zelfbewustzijn Zelfbewustzijn is je vermogen om eigen emoties, op het moment dat deze zich voordoen, juist in te schatten en jezelf in bepaalde situaties te doorgronden. Zelfbewustzijn betekent dat je de controle hebt over je eigen unieke reacties op bepaalde gebeurtenissen, uitdagingen en mensen (Bradberry & Greaves, 2011).
Dit betekent eigenlijk dat je jezelf kent, je eigen emoties begrijpt en weet waar deze vandaan komen. Kortom: wat je beweegt, waar je goed in bent, wat voldoening geeft en wat voor uitwerking bepaalde mensen en situaties op je hebben. Naarmate je zelfbewustzijn toeneemt, neemt ook de tevredenheid met je eigen leven toe omdat je eerder de juiste kansen nastreeft, je sterke eigenschappen aanwendt en je je niet laat belemmeren door je emoties. Mensen met zelfbewustzijn hebben duidelijke doelen, laten zich niet uit het veld slaan door tegenvallers en kunnen in lastige situaties tegelijkertijd aardig en vastberaden zijn. Mensen met een gebrek aan zelfbewustzijn projecteren stress sneller op anderen, zijn sneller agressief of defensief en zijn zich over het algemeen onvoldoende bewust van hoe ze over (kunnen) komen op anderen.

Strategieën voor zelfbewustzijn
Onderstaande strategieën kunnen je helpen je zelfbewustzijn te vergroten.
Ze leveren inzichten op waarmee je positieve veranderingen kunt doorvoeren in je leven. Heb niet meteen een
waardeoordeel over je emoties: Het is heel menselijk emoties te labelen als goed of slecht.
Door het oordeel over je emoties uit te stellen, kunnen ze 'hun gang gaan' in je brein, zodat je ze beter kunt begrijpen en ze zelfs kunnen
verdwijnen. Oordelen over wat je wel of niet zou moeten voelen
of balen over wat je voelt levert alleen maar meer negatieve emotie en belemmering op. Weet wie en wat je irritatie oproept: Bepaalde personen, bepaalde situaties of bepaalde omstandigheden kunnen irritaties oproepen en je bent je hier bewust van én weet waarom. Op die manier worden ze automatisch minder lastig om me om te gaan omdat je ze al ziet aankomen. Laat je niet
op het verkeerde been zetten door je humeur: Een negatief humeur drukt positieve dingen weg en laat je optimisme naar de achtergrond verdwijnen.
Een goed humeur kan je denken net zo goed om de tuin leiden: de kans is dan groter dat je iets doet waar je later spijt van krijgt.
Een aspect van zelfbewustzijn is weten wat je doormaakt, zelfs al kun je daar niet veel aan veranderen. Je emoties veranderen continu en een slecht humeur gaat vanzelf voorbij, als je het toelaat. Wees je ook bewust van je stemming bij het nemen van beslissingen. Schrijf eens op wat je waarden zijn: Het vergt veel aandacht en concentratie om alles in je leven in goede banen te leiden en er een fatsoenlijke balans werk-/privé op na te houden.
Je loopt hierbij het risico dat je uit het oog verliest wat écht belangrijk voor je is en dingen doet waar je diep van binnen niet in gelooft of geen goed gevoel bij
hebt. De kunst is om af en toe eens te gaan zitten en voor jezelf op een rij te zetten wat je belangrijkste normen en waarden zijn: welke zijn bepalend voor de manier waarop jij je leven wilt leiden? Leg deze lijst naast gebeurtenissen en je gedrag van de laatste tijd. Als dit niet in overeenstemming is met je waarden, denk dan na over alternatieven die je de volgende keer beter van dienst zouden zijn. Als je deze oefening vaker doet zul je jouw zelfbewustzijn meer ontwikkelen omdat je de lijst al in gedachten hebt vóór je handelt.

Vraag anderen om feedback: Naar jezelf kijken is altijd lastig; omdat je eigen inschattingsvermogen vertroebeld is word je belemmerd om objectief naar jezelf te kijken. De kloof tussen hoe je naar jezelf kijkt en hoe anderen naar je kijken is dé leerbron om je zelfbewustzijn verder te ontwikkelen. Als je anderen naar feedback vraagt kun je op zoek naar verschillen en overeenkomsten ten opzichte van je zelfbeeld. Wanneer je alle gezichtspunten samenvoegt, krijg je een volledig beeld en kun je een niveau van zelfbewustzijn bereiken wat voor weinigen is weggelegd.
Zelfmanagement Zelfmanagement is wat er gebeurt wanneer je handelt of juist niet
handelt.
Het is het vermogen om je bewustzijn van emoties aan te wenden om flexibel te blijven en op een positieve manier richting te geven aan je gedrag. Dit betekent dat je je emotionele reactie op situaties en mensen weet te beheersen (Bradberry & Greaves, 2011). Het kan voorkomen dat in stressvolle situaties emoties verlammend werken. Dit kan zelfs invloed hebben op je denkvermogen. Als je in staat bent de stressvolle situatie te accepteren, begrijpt wat er op emotioneel vlak gebeurt en hiermee vrede kunt hebben blijf je in beheersing. Eén van de meest pure vormen van zelfmanagement is wanneer je in staat bent om belangrijke doelen voor de langere termijn na te streven. Het realiseren hiervan kost tijd en gaat langzaam waardoor je zelfmanagementvaardigheden steeds weer op de proef worden gesteld. Mensen met goede zelfmanagementvaardigheden zijn bijvoorbeeld in staat om tijdens verhitte en emotionele vergaderingen goed te blijven luisteren en hun kennis en gezond verstand te blijven gebruiken. Ze kunnen goed samenwerken met collega's met andere werkstijlen, ze zijn ook in staat om de balans gevoelig versus direct goed te hanteren en ter zake te komen. Mensen met een gebrek aan zelfmanagement schieten vaak snel en impulsief in de emotie in stressvolle situaties, laten hun gedrag bepalen door hun emoties en hebben dan niet door wat voor invloed dit heeft op anderen. Strategieën voor zelfmanagement
Zelfmanagement is je vermogen om je bewustzijn van je emoties (zie zelfbewustzijn) te gebruiken om actief te bepalen van je zegt en doet.
Er zijn subtiele dingen die je dagelijks kunt doen om invloed uit te oefenen op wat er onderhuids
gebeurt. Voldoende zelfbewustzijn is hierbij noodzakelijk voor effectief zelfmanagement.

Pas je lichaamstaal aan je emoties aan:
Als je goed in staat bent om je emoties onder controle te houden, zal je lichaamstaal passen bij de emotionele setting. Als je lichaamstaal niet meer overeenkomt met je emoties, is dat een signaal dat je emoties de overhand krijgen. Een handig truc om jezelf in balans te houden is je aandacht afwenden van je emoties en richten op de taak die je moet doen. Dit werkt ook goed bij emotionele gebeurtenissen als een uitvaart. Om je emoties onder controle te houden, kun je heel rationeel dingen gaan tellen: mensen, lampen, bloemen etc. Hierdoor wordt je aandacht afgeleid van de situatie en van je emoties. Praat
over je probleem met iemand die niet emotioneel betrokken is: Wanneer je in je hoofd een probleem aan het oplossen bent, ben je beperkt door de informatie de je zelf al hebt.
Hierdoor kun je makkelijk verstrikt raken in een eenzijdig gedachtenpatroon.
Met iemand anders erover praten opent nieuwe perspectieven. Iemand die je vertrouwt maar buiten de situatie staat, kan een goed klankbord zijn. Stel een lijst op van emotie versus ratio: Je zult regelmatig in een situatie zitten waarin je door je emoties de ene kant op wordt geduwd, terwijl je rationele brein een andere mening heeft.


Als je hersenen deze innerlijke strijd voeren kan het handig zijn de emotionele en de rationele kant naast elkaar te zetten. Hierdoor kun je helderheid in je denken verschaffen en het belang van emoties meewegen zonder dat zij de overhand krijgen. Beheers
je gedachten: Er is een sterke relatie tussen wat je denkt en hoe je je voelt; zowel fysiek als emotioneel. De gedachten die het meest invloed hebben, zijn de gedachten waarbij je letterlijk tegen jezelf praat; je innerlijke stem. Pas daarom op met negatieve labels op jezelf plakken (bijvoorbeeld 'Ik kan dit niet'). Door je zelfspraak onder controle te brengen kun je jezelf concentreren op de juiste dingen en je emoties op een effectieve manier beheersen. Met negatieve zelfspraak benadeel je je vermogen tot zelfmanagement. Slaap er een nachtje over: Misschien wel de makkelijkste tip.

Tijd helpt je emoties onder controle te brengen. We hebben soms de neiging om meteen te reageren en tot actie over te gaan, maar vaak hebben we ook de tijd om er een nachtje over te slapen. Tijd zorgt voor helderheid, perspectief en helpt je controle te krijgen over je emoties. Slot Ik heb je een aantal tools meegegeven waarmee je de persoonlijke competentie van EQ kunt verbeteren.
Uiteindelijk
gaat dit over zelfkennis en hoe je ervoor kunt zorgen dat emoties je niet in de weg zitten. Het is daarmee de basis die je nodig hebt voordat je de stap kunt maken naar de tweede dimensie: 'de sociale competentie'. Bewustzijn is vaak al een belangrijke eerste stap: je moet eerst weten waar je staat voor je weet waar je valkuilen liggen en wat je kunt verbeteren. De volgende keer -in deel twee- neem ik je me in de tweede dimensie van EQ: 'de sociale competentie'.


Vond u dit interessant?

Blijf op de hoogte via onze nieuwsbrief.

Schrijf u nu in
Delen